UDBA

De Staatsveiligheidsdienst, ook bekend onder de oorspronkelijke naam 'Directoraat voor Staatsveiligheid', was de nationale geheime politie, inlichtingen- en veiligheidsdienst van de Socialistische Federale Republiek Joegoslavië. De dienst was altijd het best bekend onder het acroniem UDBA, afgeleid van de oorspronkelijke naam in het Servisch-Kroatisch: Uprava državne bezbednosti ('Directoraat voor Staatsveiligheid').

De acroniemen 'SDB' (Servisch) of 'SDS' (Kroatisch) werden officieel gebruikt nadat de organisatie was hernoemd tot 'Staatsveiligheidsdienst'.^[1] In de laatste decennia bestond het uit acht semi-onafhankelijke geheime politieorganisaties – één voor elk van de zes Joegoslavische federale republieken en twee voor de autonome provincies – gecoördineerd door het centrale federale hoofdkwartier in de hoofdstad Belgrado.

Hoewel de UDBA terughoudender opereerde dan de geheime politie in de communistische staten van Oost-Europa, was het een gevreesd instrument van controle. Er wordt beweerd dat de UDBA verantwoordelijk was voor de "eliminatie" van duizenden vijanden van de staat binnen Joegoslavië en internationaal (schattingen van ongeveer 200 moorden en ontvoeringen). De eliminaties variëren van die tijdens de Tweede Wereldoorlog, zoals die van de Kroatische fascistische Ustaše-leider Vjekoslav Luburić in Spanje, tot de Kroatische emigrantenschrijver Bruno Bušić en de Servische emigrantenschrijver Dragiša Kašiković. Oorlogsmisdadigers moeten echter wel worden onderscheiden van degenen die alleen vanwege dissidentie of politieke redenen zijn vermoord.^[2]

Na de uiteenvalling van Joegoslavië richtten de afgescheiden republieken hun eigen geheime politiediensten op.