Izvorni kod stranice Grad

Nemate ovlaštenje da uređujete ovu stranicu iz sljedećeg razloga:
Vaša IP adresa je u opsegu koji je blokiran na svim vikijima Zadužbine Vikimedije.
Blokirao/la Vas je ‪Jon Kolbert‬. Razlog Open proxy/Webhost: See the help page if you are affected .
Početak blokade: 21. februara 2024. u 06:37
Kraj blokade: 21. februara 2029. u 06:37
Vaša trenutna IP adresa je 18.191.173.50. Blokirani opseg je 18.191.0.0/16.
Uključite sve gornje pojedinosti u sve upite koje postavite. Ako smatrate da ste greškom blokirani, dodatne informacije i uputstva možete pronaći na stranici o globalnoj smjernici "Zabranjeni otvoreni proksiji".
U suprotnom, zahtjev za blokadu postavite na Meta-Wikiju.
Možete pregledati i kopirati izvorni kod ove stranice.
{{Ostale upotrebe|Grad (razvrstavanje)}}
[[File:Aerial view of London from LHR approach (07).jpg|thumb|right|300px|[[London]], Ujedinjeno Kraljevstvo.]]
'''Grad''' je relativno veliko i stalno urbano naselje u kojem većina stanovništva živi od [[industrija|industrije]], [[trgovina|trgovine]] i servisnih djelatnosti za razliku od [[selo|sela]] gdje je većina ekonomskih aktivnosti zasnovana na [[poljoprivreda|poljoprivredi]].

Između uobičajenog značenja riječi '''grad''' i onoga u administrativnoj upotrebi postoji bitna razlika, koja često dovodi do zabuna i nesporazuma. Mnogi gradovi imaju zaseban [[administracija|administrativni]], [[pravo|pravni]] ili [[historija|historijski]] status temeljen na lokalnom zakonu. Zato se ponegdje za ovo drugo značenje koristi [[sintagma]] ''upravni grad''.

Gradovi općenito imaju razvijene sisteme za [[zdravstvo]], [[infrastruktura|infrastrukturu]], korištenje zemljišta, stanovanje, [[urbanizam]] i [[transport]].
Gradovi takodjer imaju definirana industrijska, trgovačka i rezidencijalna područja.
Veliki grad površinom i/ili brojem stanovnika postaje [[metropolis]] (kao npr. [[Shanghai|Šangaj]]), a jednom kad se raširi do susjednog grada i spoji se s njim postaje [[megalopolis]] (npr. [[Tokijo|Tokio]] i [[Jokohama]]).

Gradovi su rasli i razvijali se noseći sa sobom svoje prednosti i mane. Prednosti su uključivale: smanjene troškove transporta, razmjenu dobara i ideja, dijeljenje prirodnih resursa, neograničen pristup tržištu, a kasnije tijekom razvoja i pogodnosti poput vodovoda i kanalizacije. Mane su uključivale: smanjenje stambenog prostora, porast kriminala svih vrsta, povećanu smrtnost, povećane troškove života i zagađenje.

Jedna karakteristika koja razlikuje malo mjesto od velikog grada je organizirana lokalna vlast. Mjesto ili manje naselje postiže svoje zajedničke ciljeve neformalnim dogovorima među susjedima ili pod vodstvom vođe/poglavara/starješine.
Gradom upravljaju profesionalni administratori koji donose pravila i 'regulativu', te posebne poreze i takse (hranu ili druge potrepštine kojima se može trgovati) da bi se namirila gradska vlast. Ta gradska vlast mogla je biti temeljena na religiji, nasljednom pravu, vojnoj moći, općekorisnim projektima (napr. izgradnja kanala), poljoprivredi i raspodjeli hrane, zemljoposjedništvu, manufakturi, trgovini, financijama, ili kombinaciji navedenog.

Društva i ljudske zajednice koje borave u gradovima često se nazivaju civilizacije.

== Grad kao urbana celina ==
[[Datoteka:Chicago Downtown Aerial View.jpg|thumb|220px|Čikago]]

'''Grad''' je [[urbana sredina]], tj. naseljeno mesto sa svim karakteristikama jednog urbanizovanog, kultivisanog naselja i gradskim sadržajima koji ga određuju: (asfaltiranim ili popločanim) [[ulica]]ma, [[trg]]ovima, [[kvart|gradskim četvrtima]], delovima grada, [[park]]ovima i [[perivoj]]ima, [[šetalište|šetalištima]], gradskim [[korzo]]m i glavnom gradskom ulicom, upravnim i komunalnim funkcijama ([[policija]], [[dom zdravlja]], [[pošta]], vatrogasno društvo, osiguravajući zavodi), [[škola]]ma i dečijim vrtićima, obrazovnim ustanovama opšteg i posebnog karaktera, [[mediji]]ma (radijske i televizijske ćelije, novinske kuće), verskim objektima, određenim brojem prodavnica, u većini slučajeva i sa [[robna kuća|robnim kućama]] ili tržnim centrima, ugostiteljskim objektima (hotelima, prenoćištima, gradskim kafanama, kafićima i diskotekama), [[industrija|industrijom]] i proizvodnim pogonima, i slično za razliku od [[selo|sela]] tj. naseljenog mesta gde je većina ekonomske aktivnosti zasnovana oko poljoprivrede i u kom nema razvijenih gradskih sadržaja. Grad se odlikuje određenom veličinom, koja varira od gustine nastanjenosti, značajem i opremljenošću i prisutnosti gradskih sadržaja u njemu.

Izraz „grad“ se često koristi nestručno od strane laika kao [[sinonim]] za centar, odnosno gradsko jezgro, ili za izlazak, za gradske atrakcije, za večernje provode (recimo [[šetalište]]) ili na ona mesta u gradu koja njima obiluju te se ovi sadržaji poistovećuju sa upotrebom ovog termina koji ima ipak kompleksnije određenje.

== Gradovi kroz istoriju ==
Grad je jedan od najznačajnijih fenomena u ljudskom društvu i dosta su starog postanka. Kao prvi gradovi su bila naselja. [[Čovjek|Čovek]] je bio [[nomad]] u početku, prvenstveno je bio [[lov]]ac i treba uočiti momenat kada je to prestao da bude. Tek tada možemo da govorimo o čovečenstvu koje se formiralo.

Gradovi nastaju u vreme kada čovek počinje da kultiviše [[biljka|biljke]], počinje da pripitomljava [[životinj]]e i već se neko vreme bavi [[ribolov]]om- počinje stvaranje civilizacije i prva naselje nastaju na [[rijeka|rekema]] i [[ostrvo|otocima]].

7.000. – 6.000. godina pne. nastali su prvi gradovi i to u dolini reke [[Nil]]a kao jedna od prvih civilizacija [[Egipat|Egipta]] gde se raspolagalo stenom i kamenom odnosno čvrstim materijalima koji su upotrebljani u gradnji građevina koje su se do danas očuvale. Između [[Tigris]]a i [[Eufrat]]a nastaje [[Mezopotamija]] kao civilizacija za koju se veruje da se istovremeno razvija sa Egipatskom kulturom. Na bloskom isoku pre 7.000.- 5.000. pne. nastao je jedan od prvig gradova [[Jerihon]] što je takoreći u neolitu, dugo se održeo i ima najduži kontinuitet i pominje se i u [[Biblija|Bibliji]].

Gradovi su oduvek bili žrtve napada, pljački, paleža nadolazećih naroda i [[Jerihon]] je mnogo puta pljačkan i paljen. Grad [[Babilon|Vavilon]] interesantan je po svome sklopu i on je planski građen. [[Vavilonska kula]] je stepenasto zdanje koje se završevalo astronomskom opservatorijom jer su [[Asirci]] bili priznati [[astronom]]i posmatrali su [[zvezde]] i beležili kretanja [[Planete|planeta]].

Poznate su [[stare civilizacije]] na reci [[Ind]] u [[Pakistan]]u kao tek nedavno otkriveni grad Mahengo kojeg je otkrio Džerdž Maršal a pored ovoga na istoj reci i gradovi [[Igrad]] i [[Harapa]] kao lokacija koje su na velikoj reci logične i značajne za ribolov i komunikaciju na vodi. Kako tu nije bilo [[kamen]]a zadilo se od neke vrsti [[cigla|cigala]] zemle i blata koje se raskvasilo.i ako su u to mešali i [[Nafta|naftu]] i tako je učinili otpornijom i dugo se zadržala kao interesantno uređeni grad sa komunikacijama i instalacijama [[vodovod]]a i [[Kanalizacija|kanalizacije]] koje je gradila za ono vreme vrlo napredna civilizacija mada joj je proizvodnja bila na samom početku i sudovi su od pečene zamlje i nema [[Grnčarija|grnčarskog kola]].

Gradovi u pravom smislu su nastali kada je promađen [[metal]] ([[bakar]], [[zlato]] i [[srebro]]) i od toga se vremena razvoj odvija ubrzano i to je stupanj razvoja koji je karakterističan za grad.

Duhovni život, [[magija]] i volja da se na sve sile utiče [[mit]]iskim putem i ako je to bivalo neuspešno i javljalo se verovanje na najprimitivnijem stepenu čovekovog duhovnoh života. Zatim nastaju [[Religija|religije]] što se može konstatovati i u [[forma]]ma gradova koje su trbale da umiloste bogove. Sledeći stupanje je pojava [[Monoteizam|monoteističkih religija]] jevrejske, [[Hrišćanstvo|hrišćanske]] i [[islam]]ske što se odražavalo na gradove i njegove forme. Na [[Dunav]]u između paleolita i neolita razvijalo se naselje [[Lepenski vir]]

== Struktura naselja odnosno gradova ==
* Fizička struktura koja se odnosi na fizičke strane gradske celine.
* Funkcionalna struktura koja se odnosi na one strukture grada koje se odnose na funkciju, kao funkcionalne zone na [[promet|saobraćaj]] i kretanja ljudi i [[roba]] kao i [[informacija]].
* Organska struktura kao ono što se odnosi na životne potrebe, duhovne potrebe, potrebe okupljanja, kontakta ljudi i to su drušveni centri i važne društvene aktivnosti.
* Formalna struktura koja se odnosi na formalne aspekte kako je grad sagrađen, [[materijal]] [[Građevina|zgrade]] formiranje [[ulica]] što predstavlja [[Stil|rukopis]] jednog grada.
Postoje dva tipa formiranja naselje:
* Spontano haotičko formiranje uz upotrebu krivudavih ulica, ćorsokacima, malim trgovima što ove gradove čini slobodnim naseljem i
* planski razvijanim naseljima.

[[Čovjek|Čovek]] živi kao izrazito socijalno [[biće]] u zajednici i jedino u zajednici može da prosperira.

[[Megalopolis]]i su metropolitski centri gradovi specijalnih struktura Novinar E. Havard je predložio [[Vrtni grad|vrtne gradove]] i predlagao da grad ne pređa veličinu od 30.000 stanovnika dok najveći grad na svetu [[Tokijo|Tokio]] ima preko 10.000.000 stanovnika i ovakovi mnogoljudni gradovi su skupi i neprirodni ali ipak gradovi i dalje rastu i za sada nema uslova da se tome stane na put.

== Grad i kritika savremenih gradova ==
Zanimljivo je da danas postoji jedan jedini [[pojam]] za grad kao što je [[İzmir|Smirna]], a pod taj isti pojam „grada“ se može svrstati [[Jerihon]], [[Biblos]], [[Suza]], [[Šurupak]], [[Lagaš]], [[Troja]] priključujući i savremene i moderne aglomeracije kao [[Tokijo|Tokio]], [[New York|Njujork]], [[London]], [[Pariz]], [[Moskva]] ili još nedovoljno identifikovane supergradove kao [[Ransted Holand]] ili [[Rur]]. Današnji grad nije čoveku prijateljski naklonjena sredina. [[Homer]] je pisao da je [[Ahilej|Ahil]] mogao da tri puta optrči oko Troje, što je on smatrao za sasvim običnu stvar jer je ona bila manja od današnje jedinice susedstva, dok je danas potrebno deset puta više da se u helikopteru obleti oko [[Tokijo|Tokija]].
Pravo na ime i potpadanje pod pojam grada ima samo ona grupa koja ima određeni kvantum energetskog potencijala i koja je vezena za tlo. Grad mora da ima svoja osećanja i da iskazuje određenu eksplicitnu istoričnost. Ravnoteža između starog i novog se u gradovima stalno pomera na štetu starog.

Danas postoje mnogi teoretičari koji kritikuju savremeni grad i gradske aglomeracije i ističu vrednost koje grad rapidno gubi. Jedan [[Nemačka|nemački]] teoretičar naziva nemačke gradove podrugljivo „čistim kao u pisoarima“.

== Povezano ==
* [[Glavni grad]]
* [[Grad (slovensko značenje)]]
* [[Urbanizacija]]
* [[Urbana sredina]]
* [[Aglomeracija]]
* [[Megalopolis]]
* [[Vrtni grad]]
* [[Selo]]
* [[Gradić]]
* [[Gradovi u Srbiji]]
* [[Gradovi u Hrvatskoj]]

== Literatura ==
* W. Doring: ''Perspektiven einer Architektur'', Frankfurt 1970.
* V. Prochaska: ''Priručni slovnik naučni'', Prag 1963.
* Marie Benešova: ''Josef Gočar'', Prag 1958.
* E. Hruška: ''Problemi sučasneho urbanizmu'', Bratislava 1966.
* [[Bogdan Bogdanović|B. Bogdanović]]: ''Urbs & Logos'', Gradina 1976.
* A. Mitscherlich: ''Die Unwirtlichkeit unserer Stadte'', geschrieben 1965.

== Vanjske veze ==
* [http://www.tageo.com/ Verzeichnis mit über 2,5 Millionen Städten weltweit]
* [http://www.stgf.at/ via „Städtebibliographie“: Bibliographie zur Geschichte der Städte Österreichs]
* [http://www.thg.fr.bw.schule.de/silkeamberg.html Schülerprojekt (8. Klasse Gymnasium) „Die Stadt im späten Mittelalter“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122195703/http://www.thg.fr.bw.schule.de/silkeamberg.html |date=2011-01-22 }}
* [http://www.zum.de/Faecher/Materialien/amberg/ Unterrichtsmaterial für Lehrer: Stationenlernen zum Thema „Stadt im Mittelalter“]
* [http://www.bigskyline.com/ Skylines der Stadt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124005232/http://www.bigskyline.com/ |date=2010-11-24 }}
* [http://www.stadtpanoramen.de/html/index.html Stadtpanoramen deutscher Städte]
;Ostali projekti
{{Drugi projekti
| commonscat   = Cities
| commonscatsh = Grad
| wiktionary   = grad
}}

[[Kategorija:Gradovi| ]]
[[Kategorija:Arhitektura]]
[[Kategorija:Urbanizam]]
[[Kategorija:Sociologija grada]]
[[Kategorija:Geografija]]
[[Kategorija:Administracija]]
Stranice uključene na ovoj stranici:
Vratite se na stranicu "Grad".
Izvor: https://sh.wikipedia.org/wiki/Grad